Cần xem xét lại quy định về thẩm quyền tước chứng chỉ hành nghề luật sư ở cấp xã

Trước hết, cần khẳng định rằng, theo quy định của Luật Luật sư năm 2006 (đã được sửa đổi, bổ sung năm 2012), chứng chỉ hành nghề luật sư là điều kiện pháp lý quan trọng để cá nhân được hành nghề luật sư. Việc cấp, thu hồi chứng chỉ hành nghề luật sư được quy định rất chặt chẽ và thuộc thẩm quyền của cơ quan nhà nước có thẩm quyền ở cấp Trung ương và cấp tỉnh, không phải cấp cơ sở.

Cụ thể, Điều 17 Luật Luật sư quy định rõ: Bộ trưởng Bộ Tư pháp là người cấp chứng chỉ hành nghề luật sư. Điều 18 của Luật này cũng quy định việc thu hồi chứng chỉ hành nghề luật sư thuộc thẩm quyền của Bộ trưởng Bộ Tư pháp trong các trường hợp luật định. Đồng thời, hệ thống quản lý luật sư còn có sự tham gia của UBND cấp tỉnh và các Đoàn Luật sư theo quy định tại Điều 63 và các điều khoản liên quan. Điều này thể hiện rõ nguyên tắc quản lý thống nhất, tập trung, đảm bảo tính chuyên môn cao đối với nghề luật sư.

Bên cạnh đó, theo các nghị định hướng dẫn thi hành Luật Luật sư, như Nghị định số 123/2013/NĐ-CP (và các văn bản sửa đổi, bổ sung), thẩm quyền quản lý, cấp và thu hồi chứng chỉ hành nghề luật sư tiếp tục được xác định thuộc Bộ Tư pháp và các cơ quan quản lý ở cấp tỉnh, không hề trao cho cấp xã. Điều này hoàn toàn phù hợp với tính chất đặc thù của nghề luật sư – một nghề đòi hỏi trình độ chuyên môn cao, sự độc lập và chịu sự quản lý chặt chẽ theo chuẩn mực pháp lý quốc gia.

Trong khi đó, việc Nghị định số 109/2026/NĐ-CP quy định Chủ tịch UBND cấp xã có quyền tước chứng chỉ hành nghề luật sư là một điểm bất hợp lý, có dấu hiệu vi phạm nguyên tắc phân cấp quản lý nhà nước và không phù hợp với Luật Luật sư. Cấp xã là cấp hành chính cơ sở, chủ yếu thực hiện chức năng quản lý hành chính địa phương, không có chuyên môn sâu cũng như thẩm quyền pháp lý trong lĩnh vực quản lý nghề luật sư. Việc trao quyền này không chỉ vượt quá phạm vi chức năng mà còn tiềm ẩn nguy cơ lạm quyền, ảnh hưởng tiêu cực đến tính độc lập của luật sư.

Xét về góc độ pháp lý, Hiến pháp năm 2013 đã khẳng định nguyên tắc bảo đảm quyền con người, quyền công dân và yêu cầu mọi văn bản pháp luật phải phù hợp với Hiến pháp và luật. Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật cũng quy định rõ văn bản dưới luật không được trái với luật. Do đó, nếu một nghị định quy định thẩm quyền trái với Luật Luật sư thì cần được xem xét, sửa đổi hoặc bãi bỏ để đảm bảo tính hợp hiến, hợp pháp và tính thống nhất của hệ thống pháp luật.

Luật sư là một nghề đặc thù, giữ vai trò hết sức quan trọng trong xã hội. Không chỉ tham gia bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức, luật sư còn góp phần bảo vệ công lý, bảo vệ pháp chế xã hội chủ nghĩa, tham gia vào quá trình cải cách tư pháp và phòng, chống oan sai. Trong nhiều vụ án, vai trò của luật sư giúp làm sáng tỏ sự thật khách quan, đảm bảo nguyên tắc tranh tụng và hạn chế những sai sót trong hoạt động tố tụng.

Bên cạnh đó, luật sư còn đóng vai trò quan trọng trong việc tư vấn pháp luật, góp phần giảm thiểu tranh chấp, khiếu kiện trong xã hội. Khi người dân và doanh nghiệp được tiếp cận với dịch vụ pháp lý chất lượng, các rủi ro pháp lý được hạn chế, từ đó góp phần ổn định trật tự xã hội và thúc đẩy phát triển kinh tế.

Chính vì vậy, việc quản lý luật sư cần được thực hiện một cách thận trọng, đúng thẩm quyền và đảm bảo tính chuyên nghiệp. Nếu giao quyền tước chứng chỉ hành nghề cho cấp xã – nơi không có đủ điều kiện chuyên môn và cơ chế kiểm soát phù hợp – sẽ gây ra nhiều hệ lụy. Không chỉ ảnh hưởng đến quyền hành nghề hợp pháp của luật sư, quy định này còn có thể làm suy giảm niềm tin vào hệ thống pháp luật và cơ chế bảo vệ công lý.

Đáng lo ngại hơn, quy định này có thể tạo ra tiền lệ không tốt trong việc ban hành văn bản quy phạm pháp luật, làm xói mòn nguyên tắc pháp quyền xã hội chủ nghĩa. Khi một nghề mang tính đặc thù cao như luật sư lại bị điều chỉnh bởi những quy định thiếu phù hợp, sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng hoạt động tư pháp và quyền lợi của người dân.

Từ những phân tích trên, có thể thấy việc quy định Chủ tịch UBND cấp xã có quyền tước chứng chỉ hành nghề luật sư là chưa phù hợp với Luật Luật sư, không đảm bảo tính hợp hiến, hợp pháp và cần được xem xét lại một cách nghiêm túc.

Trước thực trạng này, kiến nghị Quốc hội, Chính phủ và các cơ quan có thẩm quyền sớm rà soát, đánh giá lại Nghị định số 109/2026/NĐ-CP, đặc biệt là các quy định liên quan đến thẩm quyền quản lý luật sư. Cần sửa đổi theo hướng đảm bảo đúng quy định của Luật Luật sư, giữ vững nguyên tắc quản lý tập trung, thống nhất và chuyên nghiệp đối với nghề luật sư.

Đồng thời, cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế pháp lý nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho luật sư hành nghề, nâng cao vai trò của luật sư trong xã hội, góp phần bảo vệ công lý, bảo vệ quyền con người và xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam.

Việc kịp thời điều chỉnh những quy định chưa phù hợp không chỉ thể hiện tinh thần thượng tôn pháp luật mà còn là sự động viên, khích lệ đội ngũ luật sư yên tâm hành nghề, đóng góp tích cực vào sự nghiệp cải cách tư pháp và phát triển đất nước trong giai đoạn mới.

Luật sư NGUYỄN THẮNG CẢNH