“Trẻ trâu” vác mác chạy xe trên đường: Khi tuổi trẻ bồng bột đánh cược bằng mạng sống người khác

Không khó để bắt gặp trên mạng xã hội những đoạn clip ghi lại cảnh một nhóm thanh thiếu niên phóng xe máy vun vút giữa phố, người ngồi sau vác theo lá cờ, tấm biển hay thanh gỗ dài (“mác”), vừa chạy vừa hò hét, bốc đầu, lạng lách đánh võng. Hiện tượng thường được gọi bằng cái tên quen thuộc “trẻ trâu” này không còn là chuyện hiếm, và cái giá phải trả cho nó — cho chính người trong cuộc lẫn những người vô can đi trên đường — chưa bao giờ là nhỏ.

Một trò đùa nguy hiểm được “nâng cấp” thành trào lưu

Điều đáng lo ngại là hành vi này đang có xu hướng bị biến thành một dạng “thử thách” để câu view, thể hiện bản lĩnh hay khẳng định “đẳng cấp” trong nhóm bạn. Một vài đặc điểm chung dễ nhận thấy:

• Phần lớn người điều khiển xe ở độ tuổi vị thành niên hoặc mới lớn, chưa đủ tuổi hoặc chưa có giấy phép lái xe.
• Xe thường bị “độ”, bỏ gương, bỏ giảm thanh để tạo tiếng nổ lớn, cố tình gây chú ý.
• Hành vi diễn ra theo nhóm, vào khung giờ đêm khuya hoặc những cung đường đông người qua lại để “biểu diễn”.
• Việc quay clip, phát trực tiếp lên mạng xã hội gần như là một phần không thể thiếu của “trò chơi” này.

Hậu quả thực tế đã được ghi nhận nhiều lần: va chạm giao thông, tai nạn chết người, thương tích cho cả người trong nhóm lẫn người đi đường, và không ít vụ việc đã phải đưa ra xét xử hình sự khi hành vi lạng lách, đua xe gây hậu quả nghiêm trọng.

Góc nhìn pháp lý từ Luật sư Nguyễn Minh Long (Công ty Luật Dragon)

Trao đổi dưới góc độ pháp lý, Luật sư Nguyễn Minh Long — Giám đốc Công ty Luật Dragon, luật sư chuyên sâu lĩnh vực hình sự — cho rằng hành vi “vác mác” chạy xe lạng lách trên đường không đơn thuần là trò nghịch ngợm tuổi trẻ mà đã hội đủ dấu hiệu vi phạm pháp luật ở nhiều cấp độ, từ xử phạt hành chính đến truy cứu trách nhiệm hình sự, tùy theo tính chất và hậu quả xảy ra.

Thứ nhất, về xử phạt hành chính. Theo khoản 5 Điều 9 Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ 2024, hành vi đua xe, tổ chức đua xe, xúi giục, cổ vũ đua xe trái phép, cũng như điều khiển phương tiện lạng lách, đánh võng, rú ga liên tục đều thuộc nhóm hành vi bị nghiêm cấm. Cụ thể hóa quy định này, Nghị định 168/2024/NĐ-CP quy định:

• Người điều khiển xe máy lạng lách, đánh võng bị phạt từ 8-10 triệu đồng; nếu gây tai nạn, mức phạt tăng lên 10-14 triệu đồng, đồng thời bị trừ điểm giấy phép lái xe.
• Người tụ tập cổ vũ, xúi giục hành vi lạng lách, đua xe cũng bị phạt từ 1-2 triệu đồng — nghĩa là những người ngồi sau “vác mác” hò reo cổ vũ cũng không đứng ngoài vòng xử lý.
• Kèm theo phạt tiền là các hình thức xử phạt bổ sung: tước giấy phép lái xe 10-24 tháng, thậm chí tịch thu phương tiện nếu tái phạm.

Thứ hai, về trách nhiệm hình sự. Luật sư Long lưu ý, khi hành vi lạng lách, đánh võng hoặc đua xe trái phép gây hậu quả nghiêm trọng — gây thương tích, tổn hại sức khỏe hoặc chết người — người thực hiện có thể bị xử lý theo Điều 266 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi 2017) về tội “Đua xe trái phép”, với khung hình phạt cao nhất lên đến 20 năm tù nếu gây hậu quả đặc biệt nghiêm trọng. Ngoài ra, tùy tình huống cụ thể, hành vi có thể bị xem xét thêm ở các tội danh khác như “Vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ” (Điều 260) hoặc “Gây rối trật tự công cộng”.

Thứ ba, về vấn đề độ tuổi và trách nhiệm liên đới. Một điểm luật sư đặc biệt nhấn mạnh: việc người vi phạm còn ở tuổi vị thành niên không đồng nghĩa với việc “được miễn trừ”. Pháp luật hình sự Việt Nam quy định người từ đủ 14 tuổi trở lên đã phải chịu trách nhiệm hình sự với một số tội danh nghiêm trọng và rất nghiêm trọng; với các em chưa đến tuổi chịu trách nhiệm hình sự, biện pháp xử lý hành chính, giáo dục tại địa phương hoặc đưa vào trường giáo dưỡng vẫn được áp dụng. Bên cạnh đó, cha mẹ hoặc người giám hộ giao xe cho người chưa đủ điều kiện điều khiển cũng có thể bị xử phạt và phải liên đới bồi thường thiệt hại nếu con em mình gây tai nạn, theo quy định của Bộ luật Dân sự về trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng do người chưa thành niên gây ra.

Không chỉ là chuyện của pháp luật

Theo Luật sư Long, chế tài dù có nghiêm khắc đến đâu cũng chỉ là giải pháp xử lý phần ngọn. Gốc rễ của hiện tượng “trẻ trâu vác mác chạy xe” nằm ở sự thiếu giám sát của gia đình, tâm lý thích thể hiện, thích được chú ý ở lứa tuổi mới lớn, cộng thêm sự cổ súy vô tình từ chính những lượt xem, lượt chia sẻ trên mạng xã hội. Muốn giảm thiểu tận gốc, cần đồng thời:

• Gia đình quản lý chặt việc giao xe, đặc biệt với con em chưa đủ tuổi hoặc chưa có bằng lái.
• Nhà trường, đoàn thể tăng cường giáo dục ý thức pháp luật giao thông cho học sinh, sinh viên.
• Cơ quan chức năng xử lý nghiêm, công khai các vụ việc để tạo tính răn đe, đồng thời phối hợp với các nền tảng mạng xã hội hạn chế lan truyền những nội dung cổ súy hành vi nguy hiểm.
• Người dân khi phát hiện các nhóm tụ tập lạng lách, đánh võng nên báo ngay cho công an để được xử lý kịp thời, tránh tiếp tay bằng việc quay clip câu view.

Tuổi trẻ có quyền thể hiện cá tính, nhưng không ai có quyền lấy mạng sống của người khác — và của chính mình — ra làm cái giá cho một vài giây “nổi tiếng” trên mạng. Đó không phải là bản lĩnh, mà là sự liều lĩnh phải trả giá bằng pháp luật, và đôi khi, bằng cả tính mạng.

Bài viết mang tính chất phân tích, tham khảo quy định pháp luật hiện hành; không thay thế cho ý kiến tư vấn pháp lý cụ thể theo từng vụ việc.