Trong một vụ án hình sự, việc thuê luật sư bào chữa không đơn thuần là có luật sư tham dự phiên tòa để trình bày quan điểm bảo vệ bị cáo. Trên thực tế, công việc của luật sư bắt đầu từ rất sớm, có thể ngay từ khi một người bị bắt, bị tạm giữ, bị khởi tố hoặc đang trong quá trình điều tra, truy tố.

Để bảo vệ tốt nhất quyền và lợi ích hợp pháp của thân chủ, luật sư phải thực hiện nhiều công việc chuyên môn như: nghiên cứu hồ sơ vụ án, gặp gỡ người bị buộc tội, tham gia các buổi hỏi cung, làm việc với Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát, thu thập tài liệu chứng cứ, đánh giá tính hợp pháp của hoạt động tố tụng, xây dựng phương án bào chữa và tranh tụng tại phiên tòa.

Đặc biệt, trong nhiều vụ án hình sự, kết quả bào chữa phụ thuộc rất lớn vào việc luật sư tham gia từ giai đoạn điều tra. Nếu phát hiện sớm những điểm bất hợp lý trong chứng cứ, lời khai hoặc thủ tục tố tụng, luật sư có thể kịp thời đưa ra kiến nghị, đề nghị xác minh, thu thập chứng cứ nhằm bảo vệ quyền lợi cho người bị buộc tội.

Vậy cụ thể, luật sư bào chữa phải làm những công việc gì để bảo vệ thân chủ? Luật sư có được trực tiếp làm việc với Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát và Tòa án không? Hãy cùng tìm hiểu chi tiết dưới đây.

1. Tiếp nhận thông tin, đánh giá vụ án và xây dựng phương án bào chữa ban đầu

Đây là công việc đầu tiên khi luật sư được thân chủ hoặc gia đình yêu cầu tham gia bào chữa.

Luật sư cần tiếp nhận đầy đủ thông tin về vụ việc, xác định tình trạng pháp lý hiện tại của người bị buộc tội và tìm hiểu những tình tiết có liên quan đến hành vi đang bị xem xét xử lý hình sự.

Các nội dung luật sư cần làm gồm:

• Tiếp nhận thông tin về việc bắt người, tạm giữ, khởi tố hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự.

• Xác định người bị buộc tội đang ở giai đoạn nào của quá trình tố tụng.

• Tìm hiểu hành vi bị cho là phạm tội, thời gian, địa điểm và hoàn cảnh xảy ra sự việc.

• Làm rõ vai trò của thân chủ trong vụ án: người thực hành, người tổ chức, người giúp sức hay người có liên quan.

• Tiếp nhận các tài liệu, giấy tờ, chứng cứ do gia đình và thân chủ cung cấp.

• Đánh giá sơ bộ những vấn đề pháp lý có lợi và bất lợi đối với thân chủ.

Sau khi tiếp nhận thông tin, luật sư sẽ đối chiếu hành vi bị cáo buộc với quy định của Bộ luật Hình sự để đánh giá có dấu hiệu cấu thành tội phạm hay không.

 

Ví dụ: Một người bị khởi tố về tội Cố ý gây thương tích theo Điều 134 Bộ luật Hình sự. Luật sư cần xem xét nguyên nhân xảy ra sự việc, hành vi cụ thể của từng người, mức độ thương tích, kết luận giám định, lỗi của người thực hiện hành vi và các tình tiết có thể ảnh hưởng đến trách nhiệm hình sự.

Không phải cứ có thương tích là đương nhiên người gây thương tích phải chịu trách nhiệm hình sự ở cùng một mức độ. Việc xác định đúng bản chất vụ việc và vai trò của từng người là yếu tố quan trọng để xây dựng phương án bào chữa.

 

2. Thực hiện thủ tục đăng ký tham gia bào chữa

Sau khi thống nhất việc cung cấp dịch vụ pháp lý, luật sư phải thực hiện thủ tục đăng ký tham gia tố tụng với tư cách người bào chữa theo quy định pháp luật.

Công việc bao gồm:

• Ký hợp đồng dịch vụ pháp lý với khách hàng hoặc người đại diện hợp pháp.

• Chuẩn bị giấy yêu cầu luật sư.

• Chuẩn bị thẻ luật sư, giấy giới thiệu hoặc văn bản cử luật sư theo trường hợp cụ thể.

• Gửi hồ sơ đăng ký bào chữa đến cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng.

• Theo dõi việc tiếp nhận và giải quyết thủ tục đăng ký bào chữa.

• Làm việc với cơ quan tiến hành tố tụng khi cần bổ sung hoặc làm rõ giấy tờ.

Theo Điều 78 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015, người bào chữa đăng ký bào chữa và cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng có trách nhiệm kiểm tra giấy tờ, thực hiện thủ tục thông báo người bào chữa theo quy định.

Khi tham gia tố tụng hợp lệ, luật sư có cơ sở thực hiện các quyền của người bào chữa, trong đó có quyền gặp người bị buộc tội, nghiên cứu hồ sơ và tham gia một số hoạt động điều tra.

Đây là bước rất quan trọng bởi nếu chưa hoàn tất thủ tục tham gia tố tụng, luật sư có thể chưa thực hiện được đầy đủ các quyền tố tụng dành cho người bào chữa.

3. Gặp gỡ, tiếp xúc và trao đổi trực tiếp với người bị bắt, người bị tạm giữ, bị can, bị cáo

Một trong những công việc quan trọng nhất của luật sư là trực tiếp gặp gỡ thân chủ để nắm bắt thông tin và trao đổi phương án bảo vệ.

Việc gặp gỡ có thể được thực hiện trong quá trình điều tra, truy tố hoặc xét xử, tùy theo tình trạng tố tụng của người bị buộc tội và quy định pháp luật.

Trong quá trình tiếp xúc, luật sư cần:

• Hỏi rõ diễn biến sự việc theo lời trình bày của thân chủ.

• Xác định thân chủ có thực hiện hành vi bị cáo buộc hay không.

• Làm rõ hoàn cảnh, nguyên nhân, động cơ và mục đích của hành vi.

• Kiểm tra những nội dung đã khai báo với Cơ quan điều tra.

• Tìm hiểu thân chủ có bị ép cung, mớm cung, đe dọa hoặc dùng nhục hình hay không.

• Hướng dẫn thân chủ thực hiện các quyền tố tụng hợp pháp.

• Giải thích những vấn đề pháp lý mà thân chủ chưa hiểu rõ.

Luật sư cũng cần giúp thân chủ hiểu rằng việc khai báo phải trung thực, không được khai sai sự thật, không được tiêu hủy chứng cứ, thông đồng với người khác hoặc thực hiện hành vi cản trở hoạt động điều tra.

Đối với những vụ án có nhiều bị can, nhiều người liên quan, việc xác định chính xác vai trò của thân chủ là đặc biệt quan trọng. Luật sư phải phân tích từng hành vi cụ thể, tránh tình trạng thân chủ bị quy kết trách nhiệm đối với hành vi của người khác khi không có đủ căn cứ pháp luật.

4. Làm việc trực tiếp với Cơ quan điều tra để bảo vệ quyền lợi thân chủ

Đây là một trong những nhiệm vụ quan trọng của luật sư bào chữa, đặc biệt trong giai đoạn điều tra vụ án hình sự.

Cơ quan điều tra là nơi tiến hành các hoạt động xác minh, thu thập chứng cứ, lấy lời khai, hỏi cung bị can, đối chất, nhận dạng và thực hiện các hoạt động điều tra khác theo quy định.

Luật sư không có quyền can thiệp trái pháp luật vào hoạt động điều tra, nhưng có quyền tham gia, giám sát trong phạm vi pháp luật cho phép và đưa ra những yêu cầu, kiến nghị nhằm bảo vệ quyền lợi hợp pháp của thân chủ.

Những công việc cụ thể luật sư thực hiện với Cơ quan điều tra:

Thứ nhất, gửi văn bản đăng ký tham gia bào chữa và đề nghị tạo điều kiện thực hiện quyền của người bào chữa.

Luật sư làm việc với Điều tra viên hoặc cơ quan đang thụ lý vụ án để hoàn tất thủ tục tham gia tố tụng, đồng thời đề nghị được thông báo thời gian, địa điểm tiến hành các hoạt động điều tra mà luật sư có quyền tham dự.

Thứ hai, tham gia các buổi lấy lời khai, hỏi cung bị can.

Luật sư có quyền có mặt khi lấy lời khai người bị bắt, người bị tạm giữ và khi hỏi cung bị can theo quy định.

Trong quá trình này, luật sư có trách nhiệm theo dõi diễn biến buổi làm việc, chú ý những vấn đề như:

• Cán bộ tiến hành lấy lời khai có thực hiện đúng trình tự, thủ tục không?

• Nội dung câu hỏi có khách quan, đúng phạm vi vụ án không?

• Người bị buộc tội có bị ép buộc, đe dọa hoặc tác động trái pháp luật không?

• Biên bản có ghi nhận chính xác nội dung trình bày không?

• Có nội dung nào bị bỏ sót hoặc thể hiện không đúng ý kiến của thân chủ không?

Khi Điều tra viên đồng ý, luật sư được hỏi người bị bắt, người bị tạm giữ, bị can. Sau khi kết thúc việc lấy lời khai hoặc hỏi cung, luật sư có thể hỏi người bị buộc tội theo quy định tại Điều 73 Bộ luật Tố tụng hình sự.

Thứ ba, đề nghị Cơ quan điều tra thu thập thêm chứng cứ.

Trong nhiều vụ án, những chứng cứ có lợi cho người bị buộc tội không tự động được đưa vào hồ sơ. Luật sư cần chủ động phát hiện và đề xuất những nội dung cần xác minh.

Ví dụ:

• Đề nghị trích xuất camera tại khu vực xảy ra vụ việc.

• Đề nghị xác minh vị trí, thời gian có mặt của thân chủ.

• Đề nghị lấy lời khai người làm chứng.

• Đề nghị đối chất giữa những người có lời khai mâu thuẫn.

• Đề nghị giám định bổ sung hoặc giám định lại khi có căn cứ.

• Đề nghị xác minh nguồn gốc, tính hợp pháp của tài liệu, vật chứng.

• Đề nghị làm rõ những tình tiết chứng minh thân chủ không thực hiện hành vi phạm tội hoặc có vai trò hạn chế.

Luật sư có thể trực tiếp thu thập, cung cấp tài liệu, đồ vật và đưa ra yêu cầu theo quy định. Đối với những hoạt động thuộc thẩm quyền của Cơ quan điều tra, luật sư có thể đề nghị cơ quan này tiến hành xác minh, thu thập.

Thứ tư, kiến nghị khi phát hiện dấu hiệu vi phạm tố tụng.

Nếu phát hiện việc hỏi cung, lấy lời khai, thu thập chứng cứ hoặc các hoạt động điều tra có dấu hiệu vi phạm pháp luật, luật sư có thể lập văn bản kiến nghị, khiếu nại hoặc thực hiện quyền tố tụng phù hợp.

Ví dụ, nếu có căn cứ cho rằng lời khai được thu thập bằng việc ép buộc, mớm cung hoặc biên bản không phản ánh đúng nội dung thực tế, luật sư cần ghi nhận, thu thập thông tin liên quan và đề nghị cơ quan có thẩm quyền xem xét.

Mục tiêu là bảo đảm việc điều tra khách quan, toàn diện, không bỏ lọt chứng cứ gỡ tội và không làm oan người vô tội.

5. Nghiên cứu hồ sơ vụ án hình sự và đánh giá chứng cứ

Nghiên cứu hồ sơ là công việc đòi hỏi nhiều thời gian, kiến thức chuyên môn và kinh nghiệm thực tiễn của luật sư.

Sau khi được đăng ký tham gia bào chữa, luật sư có quyền đọc, ghi chép và sao chụp những tài liệu trong hồ sơ vụ án liên quan đến việc bào chữa theo quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự.

Luật sư không chỉ đọc hồ sơ để biết nội dung vụ án mà phải phân tích từng tài liệu, đối chiếu các chứng cứ và tìm ra những vấn đề còn mâu thuẫn hoặc chưa được làm rõ.

Các nhóm tài liệu cần nghiên cứu thường bao gồm:

1. Quyết định khởi tố vụ án hình sự.

2. Quyết định khởi tố bị can.

3. Lệnh bắt, quyết định tạm giữ, tạm giam và các quyết định tố tụng liên quan.

4. Biên bản khám nghiệm hiện trường.

5. Biên bản thu giữ, niêm phong, bảo quản vật chứng.

6. Lời khai của người bị buộc tội.

7. Lời khai của người làm chứng, người bị hại và những người liên quan.

8. Kết luận giám định, định giá tài sản.

9. Dữ liệu điện tử, hình ảnh camera, ghi âm, ghi hình.

10. Các tài liệu xác minh và chứng cứ khác.

Sau khi nghiên cứu, luật sư phải xác định:

• Chứng cứ buộc tội có hợp pháp không?

• Có chứng cứ nào chứng minh thân chủ không phạm tội không?

• Lời khai giữa những người liên quan có thống nhất không?

• Có mâu thuẫn giữa lời khai và tài liệu vật chứng không?

• Có đủ căn cứ xác định hành vi, lỗi và vai trò của thân chủ không?

• Có dấu hiệu bỏ lọt tình tiết giảm nhẹ hoặc chứng cứ có lợi không?

• Có căn cứ để thay đổi tội danh, khung hình phạt hoặc đề nghị miễn trách nhiệm hình sự không?

Đặc biệt, luật sư phải chú ý nguyên tắc suy đoán vô tội. Một người chỉ bị coi là có tội khi có bản án kết tội của Tòa án đã có hiệu lực pháp luật. Trách nhiệm chứng minh tội phạm thuộc về cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng, người bị buộc tội không có nghĩa vụ chứng minh mình vô tội.

6. Làm việc với Viện kiểm sát trong giai đoạn điều tra và truy tố

Viện kiểm sát là cơ quan thực hiện chức năng thực hành quyền công tố và kiểm sát hoạt động tư pháp trong tố tụng hình sự.

Đây là cơ quan có vai trò quan trọng trong việc đánh giá chứng cứ, quyết định truy tố và kiểm sát tính hợp pháp của các hoạt động tố tụng.

Luật sư bào chữa cần chủ động làm việc với Viện kiểm sát khi có căn cứ và nhu cầu thực hiện quyền của người bào chữa.

Các công việc luật sư có thể thực hiện gồm:

Một là, gửi văn bản trình bày quan điểm bào chữa.

Sau khi nghiên cứu hồ sơ, luật sư có thể lập văn bản phân tích các tình tiết có lợi cho thân chủ, chỉ ra những điểm chưa được làm rõ và đề nghị Viện kiểm sát xem xét khách quan.

Văn bản có thể tập trung vào:

• Chứng cứ chưa đủ căn cứ chứng minh hành vi phạm tội.

• Có sự mâu thuẫn giữa các lời khai.

• Chưa xác định được vai trò cụ thể của thân chủ.

• Có tình tiết chứng minh thân chủ không biết hoặc không mong muốn hậu quả xảy ra.

• Có căn cứ xem xét loại trừ trách nhiệm hình sự.

• Có tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự cần được ghi nhận.

Hai là, đề nghị Viện kiểm sát xem xét các vấn đề liên quan đến việc truy tố.

Nếu hồ sơ còn thiếu chứng cứ, có mâu thuẫn hoặc có vấn đề chưa được điều tra đầy đủ, luật sư có thể đề nghị Viện kiểm sát xem xét yêu cầu điều tra bổ sung hoặc thực hiện những thẩm quyền khác theo quy định.

Ba là, đề nghị kiểm tra tính hợp pháp của các hoạt động tố tụng.

Luật sư có thể phản ánh những vi phạm có căn cứ, đề nghị Viện kiểm sát kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong hoạt động điều tra.

Bốn là, bảo vệ quyền lợi thân chủ trong quá trình truy tố.

Khi Viện kiểm sát ban hành cáo trạng, luật sư cần nghiên cứu nội dung truy tố, đối chiếu với hồ sơ và đánh giá xem tội danh, điều khoản áp dụng, vai trò đồng phạm, tình tiết định khung và các tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ đã được xác định chính xác hay chưa.

Ví dụ: Trong một vụ án có nhiều người cùng tham gia, một người bị cáo buộc giữ vai trò tổ chức, người khác giữ vai trò thực hành và một người chỉ tham gia giúp sức ở mức độ hạn chế. Luật sư phải phân tích hành vi cụ thể của thân chủ, ý thức chủ quan và mức độ tham gia để đề nghị đánh giá đúng vai trò, tránh việc áp dụng trách nhiệm hình sự không phù hợp.

7. Chuẩn bị hồ sơ, tài liệu và chứng cứ có lợi cho thân chủ

Bên cạnh việc nghiên cứu hồ sơ do cơ quan tiến hành tố tụng cung cấp, luật sư còn phải chủ động tìm kiếm và thu thập những tài liệu có lợi cho thân chủ bằng các biện pháp hợp pháp.

Đây là công việc có ý nghĩa quan trọng bởi trong thực tế, nhiều tình tiết giảm nhẹ hoặc chứng cứ gỡ tội nằm ngoài hồ sơ ban đầu.

Những tài liệu luật sư có thể hỗ trợ thu thập gồm:

• Giấy tờ chứng minh nhân thân, hoàn cảnh gia đình.

• Tài liệu chứng minh quá trình công tác, học tập và lao động.

• Giấy tờ chứng minh việc khắc phục hậu quả.

• Tài liệu thể hiện việc bồi thường thiệt hại.

• Văn bản xin giảm nhẹ hình phạt của người bị hại hoặc gia đình người bị hại.

• Tài liệu chứng minh người phạm tội tự nguyện khai báo, ăn năn hối cải.

• Chứng cứ ngoại phạm hoặc chứng cứ chứng minh thân chủ không thực hiện hành vi bị cáo buộc.

• Tài liệu chứng minh vai trò, mức độ tham gia của thân chủ trong vụ án.

Luật sư phải kiểm tra nguồn gốc, tính xác thực và tính hợp pháp của tài liệu trước khi cung cấp cho cơ quan tiến hành tố tụng.

Đối với những tài liệu có khả năng làm thay đổi bản chất vụ án, luật sư cần lập văn bản giao nộp, đề nghị tiếp nhận và xem xét theo quy định.

8. Xây dựng phương án bào chữa và chiến lược bảo vệ thân chủ

Sau khi tiếp nhận thông tin, nghiên cứu hồ sơ và đánh giá chứng cứ, luật sư phải xây dựng phương án bào chữa phù hợp với từng vụ án.

Không phải vụ án nào cũng có cùng một phương án bào chữa. Tùy thuộc vào chứng cứ, hành vi, vai trò và tình tiết cụ thể, luật sư có thể lựa chọn một hoặc nhiều hướng bảo vệ hợp pháp.

Phương án thứ nhất: Bào chữa theo hướng không phạm tội.

Áp dụng khi có căn cứ cho thấy thân chủ không thực hiện hành vi bị cáo buộc, không có lỗi, không đủ yếu tố cấu thành tội phạm hoặc có căn cứ loại trừ trách nhiệm hình sự.

Luật sư cần phân tích các yếu tố cấu thành tội phạm, chứng minh những điểm chưa đủ căn cứ buộc tội và đề nghị cơ quan tiến hành tố tụng đánh giá lại toàn bộ chứng cứ.

Phương án thứ hai: Bào chữa theo hướng không đủ căn cứ kết tội hoặc đề nghị thay đổi tội danh.

Trong một số trường hợp, thân chủ có thực hiện hành vi nhưng hành vi đó chưa đủ yếu tố cấu thành tội danh mà cơ quan điều tra hoặc Viện kiểm sát đang xác định.

Luật sư phải phân tích bản chất hành vi, hậu quả, lỗi, mục đích, động cơ và các yếu tố pháp lý liên quan để đề nghị áp dụng đúng quy định.

Phương án thứ ba: Bào chữa theo hướng giảm nhẹ trách nhiệm hình sự.

Nếu chứng cứ thể hiện thân chủ có hành vi phạm tội, luật sư cần tập trung làm rõ những tình tiết giảm nhẹ, vai trò hạn chế, hoàn cảnh phạm tội và khả năng khắc phục hậu quả.

Ví dụ: Người phạm tội thành khẩn khai báo, ăn năn hối cải, tự nguyện bồi thường thiệt hại, tích cực khắc phục hậu quả, có nhân thân tốt hoặc có những tình tiết giảm nhẹ khác theo Điều 51 Bộ luật Hình sự.

Phương án thứ tư: Đề nghị áp dụng hình phạt nhẹ hơn hoặc biện pháp xử lý phù hợp.

Tùy từng trường hợp, luật sư có thể đề nghị áp dụng mức hình phạt thấp hơn trong khung, chuyển sang khung hình phạt nhẹ hơn nếu đủ căn cứ, xem xét án treo khi đáp ứng điều kiện luật định hoặc xem xét các chế định miễn trách nhiệm hình sự, miễn hình phạt khi có đủ căn cứ.

Một phương án bào chữa tốt phải có cơ sở pháp lý, có chứng cứ chứng minh và được chuẩn bị nhất quán từ giai đoạn điều tra đến khi xét xử.

9. Làm việc với Tòa án trước khi mở phiên tòa

Khi vụ án được chuyển sang giai đoạn xét xử, luật sư tiếp tục thực hiện các công việc nhằm bảo vệ quyền lợi của thân chủ.

Đây không chỉ là giai đoạn chuẩn bị bài bào chữa mà còn là quá trình kiểm tra lại toàn bộ hồ sơ, đánh giá nội dung truy tố và chuẩn bị các vấn đề cần tranh luận tại phiên tòa.

Những công việc luật sư cần thực hiện gồm:

Thứ nhất, nhận thông báo và nghiên cứu hồ sơ vụ án.

Luật sư tiếp tục nghiên cứu tài liệu trong hồ sơ, đối chiếu cáo trạng với chứng cứ và xác định những vấn đề cần làm rõ tại phiên tòa.

Thứ hai, chuẩn bị các văn bản và yêu cầu gửi Tòa án.

Tùy tình hình cụ thể, luật sư có thể gửi:

• Văn bản trình bày quan điểm bào chữa.

• Đơn đề nghị triệu tập người làm chứng.

• Đề nghị triệu tập người giám định, người định giá tài sản.

• Đề nghị thu thập, bổ sung chứng cứ.

• Đề nghị xem xét vật chứng, tài liệu.

• Đề nghị thay đổi người tiến hành tố tụng nếu có căn cứ.

• Đề nghị triệu tập những người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan khi cần thiết.

Thứ ba, chuẩn bị nội dung xét hỏi tại phiên tòa.

Luật sư phải dự kiến các câu hỏi dành cho bị cáo, người bị hại, người làm chứng, người giám định và những người tham gia tố tụng khác.

Mục đích là làm rõ các vấn đề còn mâu thuẫn, những tình tiết chưa được xác minh đầy đủ và các chứng cứ có lợi cho thân chủ.

Thứ tư, chuẩn bị bản luận cứ bào chữa.

Bản luận cứ cần có căn cứ pháp luật, căn cứ chứng cứ và lập luận rõ ràng. Luật sư cần dự kiến các quan điểm có thể được đại diện Viện kiểm sát đưa ra để chuẩn bị phương án tranh luận.

10. Tham gia phiên tòa, xét hỏi và tranh luận để bảo vệ thân chủ

Phiên tòa là giai đoạn quan trọng để luật sư trực tiếp thực hiện quyền bào chữa, trình bày quan điểm và tranh luận với đại diện Viện kiểm sát.

Tại phiên tòa, luật sư thực hiện các công việc sau:

Một là, kiểm tra thủ tục bắt đầu phiên tòa.

Luật sư theo dõi việc xác định thành phần Hội đồng xét xử, sự có mặt của những người tham gia tố tụng, việc công bố quyền và nghĩa vụ của những người tham gia phiên tòa.

Nếu phát hiện vi phạm hoặc có căn cứ yêu cầu thay đổi người tiến hành tố tụng, luật sư có thể đưa ra ý kiến theo quy định.

Hai là, tham gia xét hỏi.

Luật sư đặt câu hỏi đối với bị cáo, người bị hại, người làm chứng và những người liên quan để làm rõ diễn biến vụ án.

Ví dụ, trong vụ án cố ý gây thương tích, luật sư có thể tập trung làm rõ:

• Ai là người khởi xướng sự việc?

• Ai là người thực hiện hành vi gây thương tích?

• Người bị buộc tội có hành vi tấn công trước hay không?

• Có tình tiết phòng vệ chính đáng hoặc vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng không?

• Kết luận giám định thương tích có phù hợp với diễn biến thực tế không?

• Người bị hại đã được bồi thường hay chưa?

Ba là, tranh luận với đại diện Viện kiểm sát.

Đây là phần thể hiện rõ năng lực chuyên môn và kỹ năng tranh tụng của luật sư.

Luật sư phải phân tích những nội dung trong bản luận tội, chỉ ra những chứng cứ chưa đủ sức thuyết phục, những điểm mâu thuẫn và những vấn đề chưa được đánh giá toàn diện.

Nếu Viện kiểm sát đề nghị mức hình phạt chưa phù hợp với tính chất, mức độ hành vi hoặc chưa xem xét đầy đủ tình tiết giảm nhẹ, luật sư có quyền đưa ra quan điểm phản biện và đề nghị Hội đồng xét xử đánh giá lại.

Bốn là, trình bày bản luận cứ bào chữa.

Bản luận cứ cần thể hiện rõ:

• Quan điểm của luật sư về hành vi bị truy tố.

• Đánh giá tính hợp pháp và giá trị chứng minh của chứng cứ.

• Những tình tiết có lợi cho thân chủ.

• Căn cứ pháp lý để đề nghị không kết tội, thay đổi tội danh hoặc giảm nhẹ trách nhiệm hình sự.

• Đề nghị cụ thể đối với Hội đồng xét xử.

Năm là, thực hiện quyền đối đáp và tranh luận.

Luật sư phải trả lời, phản biện những quan điểm của đại diện Viện kiểm sát, đồng thời bảo vệ những luận điểm đã đưa ra bằng chứng cứ và quy định pháp luật.

Mục tiêu cuối cùng là giúp Hội đồng xét xử nhìn nhận vụ án khách quan, toàn diện và đưa ra phán quyết đúng pháp luật.

11. Thực hiện công việc sau khi Tòa án tuyên án

Nhiều người cho rằng công việc của luật sư kết thúc ngay khi Tòa án tuyên án. Tuy nhiên, trong thực tế, sau phiên tòa vẫn có những công việc quan trọng cần được thực hiện.

Luật sư cần:

• Giải thích nội dung bản án và quyết định của Tòa án cho thân chủ, gia đình.

• Phân tích những căn cứ có thể kháng cáo.

• Tư vấn thời hạn và thủ tục kháng cáo theo quy định.

• Soạn thảo đơn kháng cáo nếu thân chủ có yêu cầu và đủ điều kiện.

• Chuẩn bị tài liệu, chứng cứ bổ sung phục vụ việc giải quyết ở cấp phúc thẩm.

• Tiếp tục tham gia bào chữa tại phiên tòa phúc thẩm nếu được yêu cầu và thực hiện thủ tục theo quy định.

• Tư vấn các vấn đề liên quan đến thi hành án hình sự và quyền, nghĩa vụ của người chấp hành án.

Đối với những bản án có dấu hiệu vi phạm pháp luật nghiêm trọng, luật sư có thể phân tích căn cứ để kiến nghị người có thẩm quyền xem xét kháng nghị theo thủ tục giám đốc thẩm hoặc tái thẩm. Cần lưu ý, luật sư không có quyền tự mình quyết định kháng nghị theo các thủ tục này.

12. Những công việc khác luật sư phải thực hiện để bảo vệ quyền lợi thân chủ

Ngoài các công việc trực tiếp với Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát và Tòa án, luật sư còn phải thực hiện nhiều nhiệm vụ khác.

Tư vấn pháp lý cho thân chủ và gia đình

Luật sư giải thích quy định pháp luật, quyền và nghĩa vụ của người bị buộc tội, các giai đoạn tố tụng, khả năng xử lý và những vấn đề cần lưu ý trong quá trình giải quyết vụ án.

Hướng dẫn thực hiện quyền khiếu nại, tố cáo

Nếu có căn cứ cho rằng quyền và lợi ích hợp pháp của thân chủ bị xâm phạm trong quá trình tố tụng, luật sư có thể hướng dẫn hoặc thực hiện các thủ tục khiếu nại, tố cáo phù hợp với quy định.

Làm việc với người bị hại và gia đình người bị hại

Trong những vụ án mà việc bồi thường, khắc phục hậu quả hoặc thái độ của người bị hại có ý nghĩa pháp lý, luật sư có thể hỗ trợ thân chủ thực hiện việc bồi thường, hòa giải hoặc trao đổi trên cơ sở tự nguyện, đúng pháp luật.

Bảo mật thông tin của khách hàng

Luật sư phải bảo vệ bí mật thông tin mà mình biết được trong quá trình hành nghề, trừ trường hợp pháp luật hoặc quy định nghề nghiệp cho phép, yêu cầu khác.

Theo dõi tiến độ giải quyết vụ án

Luật sư phải chủ động cập nhật tình trạng vụ án, các quyết định tố tụng, thời hạn giải quyết và những vấn đề phát sinh để kịp thời tư vấn cho thân chủ.

13. Quyền hạn của luật sư khi làm việc với Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát và Tòa án

Theo Điều 73 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015, người bào chữa có nhiều quyền quan trọng nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người bị buộc tội.

Ngoài ra, người bào chữa còn có các quyền:

• Đọc, ghi chép và sao chụp tài liệu trong hồ sơ vụ án liên quan đến việc bào chữa sau khi kết thúc điều tra theo quy định.

• Kiểm tra, đánh giá và trình bày ý kiến về chứng cứ, tài liệu, đồ vật liên quan.

• Đề nghị cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng thu thập chứng cứ, giám định bổ sung, giám định lại hoặc định giá lại tài sản.

• Đề nghị thay đổi người có thẩm quyền tiến hành tố tụng, người giám định, người định giá tài sản, người phiên dịch, người dịch thuật khi có căn cứ.

• Khiếu nại quyết định, hành vi tố tụng của cơ quan, người có thẩm quyền tiến hành tố tụng theo quy định.

Người bào chữa đồng thời phải tuân thủ nghĩa vụ nghề nghiệp, có mặt theo giấy triệu tập, không tiết lộ bí mật điều tra mà mình biết được khi thực hiện việc bào chữa trong phạm vi pháp luật quy định, không xúi giục khai báo gian dối, không cung cấp chứng cứ giả hoặc thực hiện hành vi trái pháp luật.

Có thể tham khảo trực tiếp các quy định tại:

• Bộ luật Tố tụng hình sự số 101/2015/QH13.

• Luật Luật sư số 65/2006/QH11.

• Luật số 20/2012/QH13 sửa đổi, bổ sung Luật Luật sư.

14. Vì sao nên thuê luật sư bào chữa ngay từ giai đoạn điều tra?

Trong khi đó, giai đoạn điều tra là thời điểm rất quan trọng để xác định bản chất vụ việc, thu thập chứng cứ và làm rõ các tình tiết có lợi cho người bị buộc tội.

Việc có luật sư tham gia sớm mang lại nhiều lợi ích:

Thứ nhất, hạn chế nguy cơ khai báo không chính xác.

Người bị bắt hoặc bị tạm giữ thường có tâm lý hoang mang, lo lắng, chưa hiểu đầy đủ quyền và nghĩa vụ của mình. Luật sư giúp họ hiểu quyền pháp lý và bảo đảm việc thực hiện quyền khai báo theo đúng quy định.

Thứ hai, kịp thời phát hiện các chứng cứ gỡ tội.

Những dữ liệu camera, tin nhắn, cuộc gọi, thông tin định vị, lời khai nhân chứng có thể rất quan trọng nhưng có nguy cơ bị mất hoặc không còn khả năng thu thập nếu không được xác minh kịp thời.

Thứ ba, hạn chế việc xác định sai vai trò của thân chủ.

Trong các vụ án có nhiều người tham gia, việc xác định ai là người tổ chức, ai là người thực hành, ai là người giúp sức có ảnh hưởng trực tiếp đến trách nhiệm hình sự.

Thứ tư, kịp thời kiến nghị khi có vi phạm tố tụng.

Luật sư có thể phát hiện và đề nghị xem xét những vấn đề liên quan đến việc bắt giữ, hỏi cung, thu thập chứng cứ và các hoạt động tố tụng khác.

Thứ năm, chuẩn bị phương án bào chữa xuyên suốt.

Thay vì chờ đến khi có cáo trạng mới nghiên cứu vụ án, luật sư có thể chủ động xây dựng phương án bảo vệ từ đầu, theo dõi diễn biến và điều chỉnh chiến lược phù hợp với chứng cứ được thu thập.

15. Công ty Luật Dragon – Luật sư tham gia bào chữa trong các vụ án hình sự

Công ty Luật Dragon – Luật sư Nguyễn Minh Long cung cấp dịch vụ tư vấn và tham gia bào chữa trong các vụ án hình sự, hỗ trợ khách hàng và gia đình trong quá trình giải quyết vụ án.

Các công việc hỗ trợ gồm:

• Tư vấn pháp luật hình sự, đánh giá hành vi và trách nhiệm hình sự.

• Luật sư tham gia bào chữa cho người bị bắt, người bị tạm giữ, bị can, bị cáo.

• Làm việc với Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát và Tòa án theo quy định.

• Tham gia các buổi lấy lời khai, hỏi cung và hoạt động điều tra theo quy định.

• Nghiên cứu hồ sơ, phân tích chứng cứ buộc tội và gỡ tội.

• Thu thập, cung cấp tài liệu, chứng cứ có lợi cho thân chủ.

• Soạn thảo đơn từ, văn bản kiến nghị, khiếu nại và các tài liệu tố tụng.

• Xây dựng phương án bào chữa, tham gia tranh tụng tại phiên tòa.

• Tư vấn kháng cáo, bảo vệ quyền lợi trong giai đoạn phúc thẩm.

Nguyên tắc hoạt động: Tôn trọng sự thật khách quan, tuân thủ pháp luật, bảo mật thông tin khách hàng và sử dụng các biện pháp hợp pháp để bảo vệ tốt nhất quyền, lợi ích hợp pháp của thân chủ.

Kết luận: Công việc của luật sư bào chữa không chỉ dừng lại ở việc tranh luận tại phiên tòa mà là cả một quá trình tham gia tố tụng, nghiên cứu hồ sơ, làm việc với Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát, Tòa án, thu thập chứng cứ và xây dựng phương án bảo vệ thân chủ. Luật sư cần tham gia càng sớm càng tốt để có điều kiện thực hiện đầy đủ các quyền bào chữa, kịp thời phát hiện những vấn đề pháp lý và bảo đảm vụ án được giải quyết khách quan, đúng pháp luật.

Lưu ý: Nội dung trên mang tính chất phổ biến pháp luật. Quyền và hoạt động cụ thể của luật sư phụ thuộc vào tư cách tố tụng, giai đoạn giải quyết vụ án và quy định pháp luật áp dụng tại thời điểm thực hiện.