Tội trốn khỏi nơi giam, giữ hoặc trốn khi đang bị áp giải, đang bị xét xử

Trốn trại, trốn tù, bỏ trốn khi đang bị tạm giữ, tạm giam, áp giải hoặc xét xử là những hành vi có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Điều 386 Bộ luật Hình sự năm 2015, sửa đổi, bổ sung năm 2017 quy định cụ thể về tội danh này với mức hình phạt cao nhất lên đến 10 năm tù.

1. Điều 386 Bộ luật Hình sự quy định thế nào?

Điều 386 có tên đầy đủ là “Tội trốn khỏi nơi giam, giữ hoặc trốn khi đang bị áp giải, đang bị xét xử”.

Theo khoản 1 Điều 386:

Người nào đang bị tạm giữ, tạm giam, áp giải, xét xử hoặc chấp hành án phạt tù mà bỏ trốn, thì bị phạt tù từ 06 tháng đến 03 năm.

Khoản 2 Điều 386 quy định trường hợp phạm tội có mức độ nghiêm trọng hơn thì bị phạt tù từ 03 năm đến 10 năm, nếu thuộc một trong các trường hợp:

• Có tổ chức;
• Dùng vũ lực đối với người canh gác hoặc người áp giải.

Như vậy, tùy thuộc vào tình trạng pháp lý của người bỏ trốn và phương thức thực hiện hành vi, mức hình phạt có thể dao động từ 06 tháng đến 10 năm tù.

2. Những ai có thể là chủ thể của tội phạm?

Điểm đáng chú ý của Điều 386 là không chỉ người đang chấp hành hình phạt tù tại trại giam mới có thể phạm tội.

Điều luật xác định nhiều trường hợp khác nhau, bao gồm người:

Đang bị tạm giữ; đang bị tạm giam; đang bị áp giải; đang bị xét xử; hoặc đang chấp hành án phạt tù.

Nếu những người này thực hiện hành vi bỏ trốn thì có thể bị xem xét trách nhiệm hình sự theo Điều 386 khi đáp ứng đầy đủ các dấu hiệu cấu thành tội phạm.

Do đó, cách gọi phổ biến như “trốn trại”, “trốn tù”, “vượt ngục” không phản ánh hết phạm vi của điều luật.

Ví dụ, một người đang bị tạm giam lợi dụng sơ hở để bỏ trốn khỏi nơi giam giữ cũng có thể bị xem xét về tội danh này. Tương tự, người đang được áp giải mà bỏ chạy khỏi sự quản lý của lực lượng áp giải cũng có thể thuộc trường hợp Điều 386 điều chỉnh.

3. Hành vi thế nào được coi là “bỏ trốn”?

Về bản chất, hành vi khách quan của tội phạm là thoát khỏi sự quản lý, kiểm soát của người hoặc cơ quan có trách nhiệm quản lý, giam giữ, áp giải trái với quy định pháp luật.

Phương thức bỏ trốn có thể rất khác nhau.

Chẳng hạn, người đang chấp hành án lợi dụng lúc được trích xuất khỏi buồng giam để lao ra khỏi khu vực quản lý và bỏ trốn. Trong một vụ án thực tế, Tòa án đã xác định một phạm nhân lợi dụng thời điểm thay quần áo không có người trực tiếp theo dõi để bỏ trốn và áp dụng khoản 1 Điều 386.

Điều quan trọng là không nhất thiết phải có hành vi phá khóa, trèo tường hoặc sử dụng thủ đoạn đặc biệt mới cấu thành tội phạm. Nếu người đang thuộc diện bị quản lý, áp giải hoặc chấp hành án cố ý thoát khỏi sự quản lý trái pháp luật, hành vi có thể bị xem xét theo Điều 386.

4. Trốn khỏi nơi giam, giữ bị phạt bao nhiêu năm tù?

Điều 386 quy định hai khung hình phạt.

Khung thứ nhất: từ 06 tháng đến 03 năm tù

Đây là khung hình phạt áp dụng đối với trường hợp người đang bị tạm giữ, tạm giam, áp giải, xét xử hoặc chấp hành án phạt tù bỏ trốn nhưng không thuộc các trường hợp định khung tăng nặng tại khoản 2.

Khung thứ hai: từ 03 năm đến 10 năm tù

Khung hình phạt này được áp dụng khi người phạm tội:

Một là, có tổ chức.

Hai là, dùng vũ lực đối với người canh gác hoặc người áp giải.

Như vậy, không phải mọi trường hợp “trốn tù” đều mặc nhiên bị phạt từ 03 đến 10 năm. Cần xác định chính xác tình tiết của vụ án để lựa chọn đúng khung hình phạt.

5. Dùng vũ lực khi bỏ trốn có ý nghĩa như thế nào?

Đây là tình tiết đặc biệt quan trọng.

Nếu người bỏ trốn dùng vũ lực đối với người canh gác hoặc người áp giải, hành vi có thể chuyển từ khung hình phạt từ 06 tháng đến 03 năm sang khung hình phạt từ 03 năm đến 10 năm theo khoản 2 Điều 386.

Khi đánh giá tình tiết này, cần làm rõ diễn biến thực tế: ai là người bị tác động, hành vi dùng vũ lực được thực hiện như thế nào, thời điểm sử dụng vũ lực và mối liên hệ giữa hành vi dùng vũ lực với việc bỏ trốn.

Trường hợp hành vi dùng vũ lực còn có dấu hiệu của một tội phạm khác, cơ quan tiến hành tố tụng phải đánh giá toàn bộ hành vi để xác định trách nhiệm hình sự tương ứng.

6. Người giúp phạm nhân trốn có phạm tội không?

Không nên nhầm lẫn giữa người tự mình bỏ trốn và người giúp người khác trốn khỏi nơi giam, giữ.

Điều 387 Bộ luật Hình sự quy định về Tội đánh tháo người bị bắt, bị tạm giữ, tạm giam, người đang bị áp giải, xét xử, chấp hành án phạt tù.

Theo đó, người đánh tháo người đang bị bắt, tạm giữ, tạm giam, áp giải, xét xử hoặc chấp hành án phạt tù, nếu không thuộc trường hợp được quy định tại Điều 119, có thể bị phạt tù từ 02 năm đến 07 năm. Trường hợp có các tình tiết định khung tăng nặng, mức phạt có thể từ 05 năm đến 12 năm tù.

Vì vậy, nếu một người bên ngoài tổ chức phương tiện, phá khóa, tấn công người canh gác hoặc thực hiện hành vi khác nhằm giúp người đang bị quản lý bỏ trốn, cần xem xét trách nhiệm pháp lý một cách độc lập dựa trên hành vi cụ thể.

7. Người phạm tội có được xem xét tình tiết giảm nhẹ không?

Việc bị truy cứu trách nhiệm hình sự không đồng nghĩa với việc người bị buộc tội đương nhiên phải chịu mức án cao nhất trong khung hình phạt.

Khi quyết định hình phạt, Tòa án phải xem xét các tình tiết liên quan đến vụ án và người phạm tội theo quy định của Bộ luật Hình sự.

Thực tiễn xét xử cho thấy các tình tiết như thành khẩn khai báo, ăn năn hối cải có thể được xem xét khi lượng hình nếu đáp ứng điều kiện pháp luật. Trong một bản án về tội trốn khỏi nơi giam, Tòa án đã xem xét tình tiết thành khẩn khai báo, ăn năn hối cải cùng các tình tiết khác của bị cáo.

Tuy nhiên, việc một tình tiết có được chấp nhận là tình tiết giảm nhẹ hay không phải căn cứ vào hồ sơ, chứng cứ và quy định pháp luật tại thời điểm xét xử.

8. Luật sư có vai trò gì trong vụ án Điều 386?

Đối với vụ án liên quan đến tội trốn khỏi nơi giam, giữ, việc luật sư tham gia có ý nghĩa trong việc kiểm tra và đánh giá toàn diện các chứng cứ của vụ án.

Luật sư có thể tập trung làm rõ:

• Người bị buộc tội có thuộc một trong các trường hợp được Điều 386 quy định hay không?
• Có thực sự xảy ra hành vi bỏ trốn hay không?
• Thời điểm, địa điểm và diễn biến bỏ trốn?
• Người bị buộc tội có lỗi cố ý hay không?
• Có căn cứ xác định hành vi “có tổ chức” hay không?
• Có thực sự xảy ra hành vi dùng vũ lực đối với người canh gác hoặc người áp giải?
• Có tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự?
• Chứng cứ buộc tội có được thu thập, kiểm tra và đánh giá đúng quy định tố tụng hay không?

Trong một số vụ án, việc phân tích chính xác diễn biến sự việc có thể có ý nghĩa quan trọng đối với việc xác định khung hình phạt và trách nhiệm của từng người liên quan.

9. Kết luận

Tội trốn khỏi nơi giam, giữ hoặc trốn khi đang bị áp giải, đang bị xét xử được quy định tại Điều 386 Bộ luật Hình sự.

Người đang bị tạm giữ, tạm giam, áp giải, xét xử hoặc chấp hành án phạt tù mà bỏ trốn có thể bị phạt tù từ 06 tháng đến 03 năm.

Nếu hành vi có tổ chức hoặc dùng vũ lực đối với người canh gác, người áp giải, mức hình phạt có thể từ 03 năm đến 10 năm tù.

Mỗi vụ án có diễn biến, chứng cứ và tình tiết khác nhau. Vì vậy, việc xác định tội danh, khung hình phạt và các tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ cần được đánh giá dựa trên hồ sơ và toàn bộ diễn biến thực tế, không nên chỉ căn cứ vào cách gọi chung là “trốn trại” hay “trốn tù”.

LUẬT SƯ BÀO CHỮA – CÔNG TY LUẬT DRAGON

Nếu bạn hoặc người thân đang bị điều tra, truy tố về hành vi trốn khỏi nơi giam, giữ, trốn khi đang bị áp giải hoặc đang bị xét xử, nên được luật sư nghiên cứu vụ việc cụ thể để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp.

Website: www.luatsubaochua.vn