Phá chuyên án gần 100 tấn chất phóng xạ: Mức độ nguy hiểm ra sao và người vi phạm đối mặt với hình phạt nào?

Một chuyên án đặc biệt nghiêm trọng liên quan đến lĩnh vực an ninh năng lượng, tài nguyên khoáng sản và an toàn bức xạ vừa được lực lượng chức năng triệt phá. Công an tỉnh Lạng Sơn phối hợp với các đơn vị nghiệp vụ đã phát hiện và thu giữ gần 100 tấn quặng monazite có chứa yếu tố phóng xạ, khi đang được làm thủ tục xuất khẩu trái phép ra nước ngoài.

Vụ việc không chỉ gây chú ý bởi quy mô đặc biệt lớn mà còn đặt ra nhiều lo ngại về nguy cơ thất thoát tài nguyên chiến lược, cũng như các rủi ro liên quan đến an ninh quốc gia và quản lý vật liệu có yếu tố phóng xạ.

Khởi tố bị can trong vụ vận chuyển trái phép chất phóng xạ

Theo thông tin từ Công an tỉnh Lạng Sơn, lực lượng chức năng đã phát hiện, thu giữ khoảng 84 tấn quặng monazite của Công ty Cổ phần Đường Lâm khi lô hàng đang thực hiện thủ tục xuất khẩu.

Ngày 13/5/2026, Cơ quan An ninh điều tra Công an tỉnh Lạng Sơn đã ra quyết định khởi tố vụ án, khởi tố bị can và lệnh bắt tạm giam đối với Trần Văn Quận (69 tuổi, trú TP.HCM) để điều tra về hành vi “Vận chuyển trái phép chất phóng xạ” theo Điều 309 Bộ luật Hình sự.

Đến ngày 16/5/2026, cơ quan điều tra đã thi hành lệnh bắt tạm giam sau khi được Viện Kiểm sát nhân dân tỉnh Lạng Sơn phê chuẩn.

Không dừng lại ở đó, lực lượng chức năng tiếp tục mở rộng điều tra, tiến hành khám xét văn phòng làm việc của Công ty Cổ phần Đường Lâm tại Lâm Đồng cùng nhà máy tinh tuyển Ilmenit – Zircon của doanh nghiệp này nhằm làm rõ nguồn gốc, quy trình khai thác, vận chuyển và mục đích xuất khẩu số quặng nói trên.

Vì sao quặng monazite được xem là “tài nguyên nhạy cảm”?

Theo đánh giá ban đầu của cơ quan chức năng, số quặng monazite bị thu giữ chứa tỷ lệ cao oxit đất hiếm – loại nguyên liệu đặc biệt quan trọng trong sản xuất linh kiện điện tử, chip bán dẫn, pin công nghệ cao, nam châm vĩnh cửu, thiết bị quốc phòng và cả ứng dụng trong công nghệ hạt nhân.

Đáng chú ý, monazite còn là khoáng vật có chứa các nguyên tố phóng xạ như thorium hoặc uranium ở hàm lượng nhất định. Vì vậy, việc khai thác, lưu trữ, vận chuyển và xuất khẩu phải chịu sự quản lý rất nghiêm ngặt của pháp luật.

Nếu bị vận chuyển, xuất khẩu trái phép, hậu quả không chỉ dừng ở thất thoát tài nguyên quý hiếm mà còn tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn bức xạ, ảnh hưởng đến môi trường, sức khỏe cộng đồng và an ninh quốc gia.

Hành vi vận chuyển trái phép chất phóng xạ có thể đối mặt mức án nào?

Theo Điều 309 Bộ luật Hình sự, hành vi vận chuyển trái phép chất phóng xạ là tội phạm nghiêm trọng, đặc biệt trong bối cảnh số lượng tang vật lớn hoặc có yếu tố tổ chức.

Tùy tính chất, mức độ vi phạm, người thực hiện hành vi có thể đối diện nhiều khung hình phạt khác nhau, bao gồm phạt tù với thời hạn nghiêm khắc nếu xác định có yếu tố cố ý, quy mô lớn, thu lợi bất chính hoặc gây nguy cơ ảnh hưởng nghiêm trọng đến cộng đồng và an ninh quốc gia.

Ngoài trách nhiệm hình sự đối với cá nhân, cơ quan điều tra cũng có thể xem xét trách nhiệm của tổ chức, doanh nghiệp nếu phát hiện hành vi chỉ đạo, tiếp tay hoặc vi phạm trong hoạt động khai thác – quản lý khoáng sản và xuất khẩu.

Quan điểm của Luật sư Nguyễn Minh Long – Công ty Luật Dragon

Nguyễn Minh Long nhận định đây là vụ án có tính chất đặc biệt nghiêm trọng bởi tang vật liên quan trực tiếp đến chất có yếu tố phóng xạ và nguồn tài nguyên chiến lược quốc gia.

“Đây không đơn thuần là một vụ vận chuyển khoáng sản trái phép thông thường. Nếu kết quả giám định xác định rõ thành phần phóng xạ và chứng minh có yếu tố cố ý trong việc vận chuyển, xuất khẩu trái phép thì tính chất pháp lý của vụ án sẽ rất nghiêm trọng.”

Theo Luật sư Long, pháp luật Việt Nam quản lý đặc biệt chặt chẽ đối với các chất phóng xạ bởi nguy cơ ảnh hưởng lâu dài đến môi trường, sức khỏe cộng đồng cũng như an ninh năng lượng.

“Điểm đáng chú ý của vụ án là số lượng tang vật rất lớn, gần 100 tấn quặng. Cơ quan điều tra sẽ phải làm rõ nguồn gốc khoáng sản, giấy phép khai thác, mục đích xuất khẩu, thành phần phóng xạ cụ thể và vai trò của từng cá nhân, tổ chức liên quan để xác định chính xác trách nhiệm hình sự.”

Luật sư Nguyễn Minh Long cũng cho rằng vụ án là lời cảnh báo mạnh mẽ đối với các hành vi lợi dụng hoạt động xuất nhập khẩu để đưa tài nguyên chiến lược ra nước ngoài trái phép:

“Những loại khoáng sản chứa đất hiếm hoặc yếu tố phóng xạ không chỉ có giá trị kinh tế mà còn liên quan trực tiếp đến lợi ích chiến lược quốc gia. Việc xử lý nghiêm là cần thiết nhằm răn đe, ngăn chặn nguy cơ thất thoát tài nguyên và bảo vệ an ninh quốc gia.”

Tiếp tục mở rộng điều tra

Hiện Công an tỉnh Lạng Sơn đang phối hợp cùng Viện Kiểm sát nhân dân tỉnh và các cơ quan chức năng tiếp tục mở rộng điều tra để làm rõ toàn bộ đường dây, trách nhiệm của các cá nhân, tổ chức liên quan cũng như động cơ, mục đích của việc vận chuyển số lượng lớn quặng monazite nói trên.

Vụ án được đánh giá không chỉ là chiến công trong đấu tranh phòng chống tội phạm về tài nguyên khoáng sản mà còn góp phần bảo đảm an ninh năng lượng, an toàn bức xạ và lợi ích quốc gia trong bối cảnh đất hiếm đang trở thành nguồn tài nguyên chiến lược toàn cầu.