Trốn khỏi nơi giam giữ bị xử lý thế nào theo pháp luật Việt Nam?

Trốn trại, trốn tù, bỏ trốn khi đang bị tạm giữ, tạm giam hoặc đang chấp hành án phạt tù không chỉ là hành vi vi phạm nội quy cơ sở giam giữ mà trong nhiều trường hợp có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự về Tội trốn khỏi nơi giam, giữ hoặc trốn khi đang bị áp giải, đang bị xét xử theo Điều 386 Bộ luật Hình sự.

Vậy những trường hợp nào bị xử lý hình sự? Mức hình phạt bao nhiêu năm tù? Người bỏ trốn có được xem xét giảm nhẹ trách nhiệm hình sự hay không?

1. Trốn khỏi nơi giam, giữ có thể bị phạt tù

Điều 386 Bộ luật Hình sự năm 2015, được sửa đổi, bổ sung năm 2017, quy định về Tội trốn khỏi nơi giam, giữ hoặc trốn khi đang bị áp giải, đang bị xét xử.

Theo quy định này, người đang ở một trong các tình trạng:

• Bị tạm giữ;
• Bị tạm giam;
• Đang bị áp giải;
• Đang được đưa ra xét xử;
• Đang chấp hành án phạt tù;

mà có hành vi bỏ trốn thì có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự.

Khung hình phạt cơ bản là phạt tù từ 06 tháng đến 03 năm.

Như vậy, cách gọi phổ biến như “trốn tù”, “vượt ngục”, “trốn trại” không chỉ giới hạn ở người đang chấp hành án tại trại giam. Điều luật còn bao quát cả trường hợp người đang bị tạm giữ, tạm giam hoặc đang bị áp giải, xét xử mà bỏ trốn.

2. Khi nào mức phạt có thể lên đến 10 năm tù?

Điều 386 quy định khung hình phạt nghiêm khắc hơn nếu hành vi thuộc một trong hai trường hợp:

Thứ nhất, phạm tội có tổ chức.

Điều này đặt ra khi hành vi bỏ trốn có sự câu kết, phối hợp giữa những người cùng thực hiện tội phạm theo các dấu hiệu mà pháp luật hình sự quy định.

Thứ hai, dùng vũ lực đối với người canh gác hoặc người áp giải.

Nếu trong quá trình bỏ trốn, người phạm tội sử dụng vũ lực đối với người đang thực hiện nhiệm vụ canh gác hoặc áp giải thì có thể thuộc trường hợp định khung tăng nặng này.

Trong hai trường hợp trên, mức hình phạt là từ 03 năm đến 10 năm tù.

Do đó, không phải mọi hành vi bỏ trốn đều mặc nhiên bị áp dụng mức án từ 3 đến 10 năm. Cơ quan tiến hành tố tụng phải xác định người phạm tội có thuộc các trường hợp được quy định tại khoản 2 Điều 386 hay không.

3. Không phải chỉ “vượt ngục” mới có thể bị xử lý

Một cách hiểu khá phổ biến là chỉ người đang chấp hành án tại trại giam, sau đó phá cửa hoặc vượt tường bỏ trốn, mới phạm tội.

Tuy nhiên, phạm vi Điều 386 rộng hơn.

Ví dụ, một người đang bị tạm giam nhưng lợi dụng sơ hở để bỏ trốn khỏi nơi giam giữ; một người đang được áp giải nhưng tìm cách thoát khỏi sự quản lý; hoặc người đang chấp hành hình phạt tù bỏ trốn khỏi nơi chấp hành án đều có thể thuộc phạm vi điều chỉnh của Điều 386, nếu đáp ứng đầy đủ các dấu hiệu cấu thành tội phạm.

Vì vậy, khi đánh giá một vụ việc cụ thể, cần xác định chính xác tình trạng pháp lý của người bỏ trốn tại thời điểm hành vi xảy ra, địa điểm, phương thức bỏ trốn và những hành vi đã thực hiện trong quá trình bỏ trốn.

4. Có phải cứ bỏ trốn là chắc chắn bị phạt 10 năm tù?

Không.

Đây là vấn đề cần đặc biệt lưu ý.

Điều 386 quy định hai khung hình phạt khác nhau. Nếu hành vi thuộc khoản 1 thì mức hình phạt từ 06 tháng đến 03 năm tù. Nếu có tổ chức hoặc dùng vũ lực đối với người canh gác, người áp giải thì mức hình phạt từ 03 năm đến 10 năm tù.

Mức án cụ thể còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố được xem xét trong quá trình giải quyết vụ án, bao gồm tính chất, mức độ hành vi, nhân thân người phạm tội và các tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ trách nhiệm hình sự theo quy định chung của Bộ luật Hình sự.

Do đó, không nên chỉ căn cứ vào việc “trốn trại” để kết luận ngay một người sẽ phải chấp hành mức án cụ thể nào.

5. Dùng vũ lực khi bỏ trốn có thể làm phát sinh vấn đề pháp lý khác

Nếu trong quá trình bỏ trốn có hành vi dùng vũ lực đối với người canh gác hoặc người áp giải, tình tiết này có ý nghĩa trực tiếp trong việc xác định khung hình phạt của Điều 386.

Ngoài ra, tùy vào hành vi thực tế, hậu quả xảy ra và các dấu hiệu pháp lý cụ thể, cơ quan tiến hành tố tụng còn phải xem xét liệu hành vi có liên quan đến những tội danh khác hay không.

Đây là lý do trong các vụ việc có xô xát, gây thương tích hoặc sử dụng phương tiện, công cụ trong quá trình bỏ trốn, việc đánh giá hồ sơ phải được thực hiện trên toàn bộ diễn biến vụ việc thay vì chỉ nhìn vào hành vi “bỏ trốn”.

6. Người giúp người khác trốn trại có bị xử lý không?

Một vấn đề khác thường được đặt ra là: Nếu không phải người đang bị giam giữ nhưng giúp người khác trốn khỏi nơi giam thì có bị xử lý hình sự không?

Điều 386 trực tiếp quy định hành vi của người đang bị tạm giữ, tạm giam, áp giải, xét xử hoặc chấp hành án phạt tù mà bỏ trốn.

Trong khi đó, Bộ luật Hình sự còn quy định riêng về Tội đánh tháo người bị bắt, bị tạm giữ, tạm giam, người đang bị áp giải, xét xử, chấp hành án phạt tù tại Điều 387.

Theo Điều 387, người đánh tháo người đang bị bắt, tạm giữ, tạm giam, áp giải, xét xử hoặc chấp hành án phạt tù, nếu không thuộc trường hợp được quy định tại Điều 119, có thể bị phạt tù từ 02 năm đến 07 năm; trường hợp phạm tội thuộc các tình tiết định khung nhất định thì mức phạt có thể từ 05 năm đến 12 năm tù.

Như vậy, cần phân biệt rõ người tự mình bỏ trốn với người giúp hoặc tổ chức cho người khác thoát khỏi sự quản lý của cơ quan có thẩm quyền.

7. Vai trò của luật sư trong vụ án trốn khỏi nơi giam, giữ

Khi một người bị khởi tố về Điều 386, luật sư có thể tham gia để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người bị buộc tội theo quy định tố tụng hình sự.

Việc bào chữa cần tập trung làm rõ nhiều vấn đề, chẳng hạn:

• Người bị buộc tội có thực sự thuộc đối tượng được Điều 386 điều chỉnh tại thời điểm xảy ra hành vi hay không?
• Có hành vi bỏ trốn thực tế hay không?
• Hành vi đã đủ yếu tố cấu thành tội phạm chưa?
• Có căn cứ xác định “có tổ chức” hay không?
• Có thực sự xảy ra việc dùng vũ lực đối với người canh gác hoặc người áp giải hay không?
• Hành vi có gây ra hậu quả hoặc phát sinh các dấu hiệu của tội danh khác hay không?
• Có tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự hay không?
• Việc thu thập, đánh giá chứng cứ của cơ quan tiến hành tố tụng có bảo đảm đúng quy định pháp luật hay không?

Đây là những vấn đề cần được đánh giá dựa trên hồ sơ và diễn biến thực tế của từng vụ án.

8. Người bị buộc tội cần làm gì khi vụ án đã xảy ra?

Khi đã phát sinh vụ việc, người bị buộc tội hoặc gia đình nên chủ động tìm kiếm sự hỗ trợ pháp lý càng sớm càng tốt.

Đặc biệt, không nên tự ý tiêu hủy chứng cứ, tác động đến người làm chứng, thống nhất lời khai với những người liên quan hoặc thực hiện thêm hành vi vi phạm pháp luật.

Người bị tạm giữ, tạm giam có quyền được hướng dẫn, giải thích và bảo đảm thực hiện quyền tự bào chữa, nhờ người bào chữa, trợ giúp pháp lý theo quy định pháp luật.

Luật sư có thể nghiên cứu hồ sơ, làm rõ các tình tiết liên quan đến hành vi bỏ trốn, đánh giá chứng cứ và đưa ra quan điểm bào chữa phù hợp với quy định pháp luật.

Kết luận

Trốn khỏi nơi giam, giữ không phải là hành vi chỉ bị xử lý bằng hình thức kỷ luật nội bộ. Trong trường hợp đáp ứng các dấu hiệu của Điều 386 Bộ luật Hình sự, người thực hiện hành vi có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự.

Theo Điều 386, khung hình phạt cơ bản là 06 tháng đến 03 năm tù; nếu có tổ chức hoặc dùng vũ lực đối với người canh gác, người áp giải, mức phạt có thể từ 03 năm đến 10 năm tù.

Đối với mỗi vụ án, việc xác định tội danh và mức hình phạt phải dựa trên tình trạng pháp lý của người bỏ trốn, diễn biến hành vi, chứng cứ thu thập được và các tình tiết liên quan.

LUẬT SƯ BÀO CHỮA – CÔNG TY LUẬT DRAGON

Nếu bạn hoặc người thân đang bị điều tra, truy tố về hành vi trốn khỏi nơi giam, giữ, trốn khi bị áp giải hoặc trốn khi đang chấp hành án, cần được luật sư nghiên cứu cụ thể hồ sơ để có phương án bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp phù hợp.

Website: www.luatsubaochua.vn