Nếu bị bắt oan thì cần làm gì để bảo vệ quyền lợi?

Bị bắt oan là tình huống có thể gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến danh dự, sức khỏe, công việc, tài sản và cuộc sống của một người cũng như gia đình họ. Trong hoàn cảnh này, người bị bắt cần bình tĩnh, hiểu rõ quyền của mình và chủ động thực hiện các biện pháp pháp lý phù hợp để bảo vệ bản thân.

Vậy nếu bị bắt oan thì cần làm gì? Có được nhờ luật sư, khiếu nại việc bắt giữ và yêu cầu bồi thường hay không? Dưới đây là những vấn đề quan trọng cần biết theo quy định pháp luật Việt Nam.

1. Bình tĩnh, tìm hiểu rõ lý do và căn cứ bắt giữ

Khi bị bắt hoặc bị giữ, việc đầu tiên là bình tĩnh, không chống đối, không có hành vi gây nguy hiểm cho bản thân hoặc người khác. Đồng thời, cần tìm hiểu lý do bị bắt, cơ quan thực hiện việc bắt giữ và các quyết định, lệnh tố tụng có liên quan.

Theo Bộ luật Tố tụng hình sự, người bị bắt trong các trường hợp luật định có quyền được biết lý do bị bắt, được thông báo và giải thích về quyền, nghĩa vụ của mình. Tùy trường hợp, họ có quyền được nhận hoặc biết các lệnh, quyết định liên quan theo quy định pháp luật.

Cần lưu ý, không phải mọi trường hợp bắt giữ đều có cùng trình tự, thủ tục. Việc đánh giá bắt giữ có trái pháp luật hay không phải căn cứ vào trường hợp cụ thể, thẩm quyền, căn cứ và thủ tục được áp dụng.

Nếu cho rằng việc bắt giữ không có căn cứ hoặc sai thủ tục, người bị bắt và người thân nên ghi nhận thông tin, thời điểm xảy ra sự việc, cơ quan thực hiện và những tài liệu liên quan để phục vụ việc đề nghị xem xét.

2. Yêu cầu luật sư tham gia bảo vệ quyền lợi

Một trong những việc quan trọng nhất khi nghi ngờ bị bắt oan là sớm đề nghị luật sư tham gia bào chữa.

Theo Bộ luật Tố tụng hình sự, người bị bắt và người bị tạm giữ có quyền tự bào chữa, nhờ người bào chữa, đưa ra chứng cứ, tài liệu, đồ vật và yêu cầu cơ quan có thẩm quyền kiểm tra, đánh giá chứng cứ. Thời điểm và thủ tục để người bào chữa tham gia được thực hiện theo quy định tương ứng với từng giai đoạn tố tụng.

Luật sư có thể hỗ trợ:

• Kiểm tra tính hợp pháp của việc bắt, giữ và các quyết định tố tụng liên quan.
• Tư vấn quyền, nghĩa vụ của người bị bắt, người bị tạm giữ hoặc bị can.
• Hướng dẫn thu thập, bảo quản và cung cấp chứng cứ gỡ tội.
• Tham gia các hoạt động tố tụng theo phạm vi pháp luật cho phép.
• Soạn thảo đơn kiến nghị, khiếu nại và các văn bản cần thiết.
• Phân tích các căn cứ có thể chứng minh thân chủ không thực hiện hành vi phạm tội.

Việc có luật sư không đồng nghĩa chắc chắn sẽ được trả tự do ngay. Tuy nhiên, sự hỗ trợ pháp lý kịp thời có thể giúp người bị buộc tội thực hiện đúng quyền của mình và hạn chế những sai sót ảnh hưởng đến quá trình giải quyết vụ án.

3. Không nhận tội khi bản thân không thực hiện hành vi phạm tội

Khi làm việc với cơ quan tiến hành tố tụng, người bị bắt cần khai báo trung thực những gì mình biết và những gì thực sự đã xảy ra.

Điều quan trọng là không vì sợ hãi, áp lực hoặc mong muốn sớm được về nhà mà nhận những hành vi mình không thực hiện. Người bị bắt, người bị tạm giữ và người bị buộc tội có các quyền tố tụng tương ứng, trong đó có quyền không buộc phải đưa ra lời khai chống lại chính mình hoặc buộc phải nhận mình có tội theo quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự.

Nếu biên bản ghi không đúng lời khai hoặc thiếu nội dung quan trọng, cần đề nghị sửa chữa, bổ sung trước khi ký. Nếu không đồng ý với nội dung biên bản, hãy yêu cầu ghi rõ ý kiến của mình theo thủ tục áp dụng.

Không nên ký vào tài liệu chưa đọc, không hiểu rõ hoặc không phản ánh đúng nội dung đã trình bày. Nếu có dấu hiệu bị đe dọa, ép buộc, dùng nhục hình hoặc đối xử trái pháp luật, cần thông báo cho luật sư và yêu cầu cơ quan có thẩm quyền kiểm tra, xử lý.

4. Thu thập chứng cứ chứng minh mình không phạm tội

Chứng cứ có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong việc làm rõ sự thật khách quan của vụ án. Nếu bị bắt oan, người bị buộc tội và người bào chữa cần xác định những tài liệu có thể chứng minh mình không thực hiện hành vi phạm tội hoặc không liên quan đến vụ án.

Tùy từng trường hợp, chứng cứ có thể bao gồm:

• Dữ liệu camera, hình ảnh hoặc video ghi nhận sự việc.
• Tin nhắn, email, dữ liệu điện tử và lịch sử liên lạc.
• Tài liệu chứng minh thời gian, địa điểm có mặt tại nơi khác.
• Hợp đồng, hóa đơn, giấy tờ giao dịch hoặc chứng từ liên quan.
• Lời khai của người làm chứng và tài liệu xác nhận ngoại phạm.
• Kết quả giám định, dấu vết và các tài liệu chuyên môn khác.

Cần nhanh chóng xác định nguồn chứng cứ có nguy cơ bị xóa hoặc thất lạc, chẳng hạn dữ liệu camera chỉ được lưu trong thời gian ngắn. Người thân có thể ghi nhận thông tin về nguồn chứng cứ và thông báo cho luật sư để thực hiện việc thu thập, giao nộp hoặc đề nghị cơ quan tiến hành tố tụng thu thập theo đúng thủ tục.

Tuyệt đối không làm giả chứng cứ, sửa đổi dữ liệu, mua chuộc người làm chứng hoặc thống nhất lời khai sai sự thật. Những hành vi này có thể làm phát sinh hậu quả pháp lý nghiêm trọng.

5. Khiếu nại nếu việc bắt giữ hoặc tố tụng có dấu hiệu trái pháp luật

Nếu có căn cứ cho rằng quyết định hoặc hành vi tố tụng xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của mình, người bị bắt hoặc người có quyền liên quan có thể thực hiện quyền khiếu nại theo quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự.

Đơn khiếu nại nên nêu rõ:

• Thông tin người khiếu nại và cơ quan, cá nhân bị khiếu nại.
• Quyết định hoặc hành vi bị cho là trái pháp luật.
• Diễn biến sự việc và căn cứ cho rằng quyền lợi bị xâm phạm.
• Tài liệu, chứng cứ kèm theo nếu có.
• Yêu cầu cụ thể đề nghị cơ quan có thẩm quyền giải quyết.

Cần gửi đơn đến đúng cơ quan có thẩm quyền và theo dõi việc tiếp nhận, giải quyết. Thời hạn khiếu nại và thẩm quyền giải quyết phụ thuộc vào loại quyết định, hành vi tố tụng và giai đoạn vụ án.

Ngoài ra, việc kiến nghị, cung cấp chứng cứ gỡ tội và khiếu nại quyết định, hành vi tố tụng là những biện pháp có mục đích khác nhau. Luật sư có thể hỗ trợ lựa chọn cách thức phù hợp với tình huống thực tế.

6. Nếu được xác định bị oan, có được yêu cầu bồi thường không?

Người bị bắt, tạm giữ, tạm giam hoặc bị kết án oan có thể được xem xét bồi thường theo Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước nếu thuộc trường hợp luật định và đáp ứng các điều kiện tương ứng.

Tuy nhiên, việc một người được trả tự do hoặc vụ án bị đình chỉ không phải lúc nào cũng đồng nghĩa họ đương nhiên được bồi thường. Cần xác định căn cứ pháp lý của quyết định, lý do chấm dứt việc xử lý hình sự, thiệt hại thực tế và các điều kiện luật định.

Nếu thuộc trường hợp được bồi thường, thiệt hại có thể được xem xét theo phạm vi luật quy định, chẳng hạn thiệt hại do thu nhập thực tế bị mất hoặc giảm sút, thiệt hại về tài sản, chi phí hợp lý và tổn thất tinh thần. Việc xác định khoản bồi thường cụ thể phải căn cứ vào hồ sơ, chứng từ và quy định áp dụng.

Người yêu cầu cần lưu giữ các tài liệu như quyết định tố tụng, văn bản xác định thuộc trường hợp được bồi thường, giấy tờ chứng minh thu nhập, chi phí phát sinh và tài liệu chứng minh thiệt hại. Hồ sơ yêu cầu phải gửi đến cơ quan có trách nhiệm giải quyết bồi thường theo quy định.

Căn cứ pháp lý quan trọng là Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước năm 2017 và các văn bản sửa đổi, bổ sung, hướng dẫn còn hiệu lực tại thời điểm giải quyết.

7. Gia đình cần làm gì khi người thân bị bắt oan?

Gia đình nên bình tĩnh tìm hiểu thông tin chính xác, xác định cơ quan đang giải quyết vụ việc và chủ động liên hệ luật sư để được hướng dẫn.

Đồng thời, người thân có thể tập hợp tài liệu chứng minh nhân thân, nơi cư trú, công việc, lịch trình và các chứng cứ liên quan; ghi nhận thông tin về người làm chứng; bảo quản dữ liệu điện tử và các tài liệu có thể hỗ trợ việc xác minh.

Gia đình không nên tự ý gây sức ép, đe dọa người liên quan, đăng tải thông tin chưa được kiểm chứng hoặc tìm cách tác động trái pháp luật đến người tiến hành tố tụng. Những hành động như vậy có thể gây bất lợi cho việc bảo vệ quyền lợi của người bị bắt.

Kết luận

Nếu cho rằng mình bị bắt oan, người bị bắt cần bình tĩnh, tìm hiểu căn cứ bắt giữ, thực hiện quyền nhờ luật sư, bảo vệ chứng cứ, khai báo trung thực và sử dụng quyền khiếu nại khi có căn cứ. Nếu sau đó được xác định thuộc trường hợp bị oan theo quy định, người bị thiệt hại có thể xem xét yêu cầu Nhà nước bồi thường.

Mỗi vụ việc có tình tiết và giai đoạn tố tụng khác nhau. Vì vậy, cần đánh giá hồ sơ cụ thể để lựa chọn phương án bảo vệ quyền lợi phù hợp.

CÔNG TY LUẬT DRAGON – LUÔN ĐỒNG HÀNH CÙNG QUÝ KHÁCH

• Trụ sở: Phòng 08, tầng 09, tòa nhà VINACONEX DIAMOND TOWER, số 459C Bạch Mai, phường Bạch Mai, thành phố Hà Nội.
• Tổng đài tư vấn: 1900.599.979
• Luật sư Nguyễn Minh Long – Giám đốc: 0983.019.109
• Email: dragonlawfirm@gmail.com
• Website: www.luatsubaochua.vn | www.congtyluatdragon.com

Lưu ý: Bài viết cung cấp thông tin pháp luật chung, không thay thế tư vấn pháp lý trên cơ sở hồ sơ và tình tiết cụ thể của từng vụ việc.