Xin giảm án, đặc xá: Những điều cần biết

Giảm án và đặc xá là hai chế định pháp lý quan trọng thể hiện chính sách khoan hồng, nhân đạo của Nhà nước Việt Nam đối với người đang chấp hành hình phạt tù. Tuy cùng có kết quả là giúp người bị kết án được rút ngắn thời gian chấp hành hình phạt, nhưng hai chế định này khác nhau về bản chất, căn cứ pháp lý, thẩm quyền quyết định và điều kiện áp dụng. Bài viết dưới đây phân tích chi tiết về hai chế định này.

1. Giảm án là gì?

Giảm thời hạn chấp hành hình phạt (thường gọi tắt là “giảm án”) là việc người đang chấp hành hình phạt tù có thời hạn, tù chung thân được Tòa án quyết định giảm bớt một phần thời gian phải chấp hành hình phạt, khi người đó có nhiều tiến bộ trong quá trình cải tạo, chấp hành tốt nội quy, quy chế của trại giam, có ý thức lao động, học tập tốt, hoặc lập công.

Căn cứ pháp lý

Giảm án được quy định tại Điều 63 Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017) và được hướng dẫn cụ thể tại Luật Thi hành án hình sự cùng các văn bản hướng dẫn thi hành.

Điều kiện xét giảm án

Theo quy định, người bị kết án được xét giảm thời hạn chấp hành hình phạt khi có đủ các điều kiện sau:

• Đã chấp hành được một thời gian nhất định của hình phạt (thông thường ít nhất một phần ba thời hạn đối với hình phạt tù có thời hạn; đối với tù chung thân, thời gian đã chấp hành tối thiểu 12 năm mới được xét giảm lần đầu xuống tù có thời hạn).
• Có nhiều tiến bộ, thể hiện qua việc chấp hành nghiêm chỉnh nội quy, quy chế trại giam, tích cực lao động, học tập, cải tạo tốt.
• Đã bồi thường được một phần nghĩa vụ dân sự trong bản án (nếu bản án có tuyên nghĩa vụ dân sự).
• Không thuộc trường hợp bị pháp luật loại trừ.

Mỗi năm, người bị kết án có thể được xét giảm án nhiều lần (nếu đủ điều kiện), nhưng thời gian đã chấp hành để được xét giảm lần sau phải cách lần giảm trước ít nhất một khoảng thời gian nhất định theo quy định.

Thẩm quyền quyết định

Việc giảm thời hạn chấp hành hình phạt do Tòa án nhân dân cấp huyện, cấp tỉnh nơi người chấp hành án đang cải tạo xem xét, quyết định trên cơ sở đề nghị của cơ quan quản lý trại giam, trại tạm giam.

2. Đặc xá là gì?

Đặc xá là sự khoan hồng đặc biệt của Nhà nước do Chủ tịch nước quyết định tha tù trước thời hạn cho người bị kết án phạt tù có thời hạn, tù chung thân nhân sự kiện trọng đại, ngày lễ lớn của đất nước hoặc trong trường hợp đặc biệt.

Căn cứ pháp lý

Đặc xá được quy định tại Luật Đặc xá và các văn bản hướng dẫn thi hành, khác với giảm án được quy định trong Bộ luật Hình sự.

Điều kiện được đề nghị đặc xá

Người bị kết án phạt tù có thời hạn, tù chung thân được đề nghị đặc xá khi có đủ các điều kiện cơ bản sau:

• Có nhiều tiến bộ, chấp hành tốt nội quy, quy chế của trại giam, trại tạm giam.
• Đã chấp hành hình phạt tù được một thời gian nhất định theo quy định (thường ít nhất một phần ba thời gian đối với tù có thời hạn, ít nhất 14 năm đối với tù chung thân đã được giảm xuống tù có thời hạn).
• Đã chấp hành xong hình phạt bổ sung là phạt tiền, đã thi hành xong nghĩa vụ trả lại tài sản, bồi thường thiệt hại, nghĩa vụ dân sự khác (trừ trường hợp có lý do bất khả kháng hoặc trở ngại khách quan).
• Không thuộc các trường hợp không được đề nghị đặc xá theo quy định của Luật Đặc xá (như đang bị truy cứu trách nhiệm hình sự về hành vi phạm tội khác, bản án đang trong thời gian bị kháng nghị theo thủ tục giám đốc thẩm, tái thẩm…).

Thẩm quyền quyết định

Chủ tịch nước là người có thẩm quyền quyết định về đặc xá, thông qua quyết định về đặc xá được ban hành nhân dịp sự kiện trọng đại, ngày lễ lớn của đất nước (như Quốc khánh 2/9, các dịp kỷ niệm lớn) hoặc trong trường hợp đặc biệt.

3. Phân biệt giảm án và đặc xá

4. Một số trường hợp không được xét giảm án, đặc xá

Pháp luật quy định một số trường hợp người bị kết án không được xét giảm án hoặc đặc xá, bao gồm (nhưng không giới hạn ở): người bị kết án về một số tội đặc biệt nghiêm trọng liên quan đến an ninh quốc gia, khủng bố trong một số trường hợp cụ thể theo luật định; người đang bị truy cứu trách nhiệm hình sự về hành vi phạm tội khác; người có từ hai tiền án trở lên (đối với đặc xá); bản án đang trong thời gian bị kháng nghị theo thủ tục giám đốc thẩm hoặc tái thẩm.

5. Quy trình, thủ tục xét giảm án, đặc xá

Quy trình xét giảm án, đặc xá thường trải qua các bước cơ bản: cơ quan quản lý trại giam, trại tạm giam lập hồ sơ, danh sách đề nghị dựa trên quá trình theo dõi, đánh giá quá trình cải tạo của phạm nhân; hồ sơ được thẩm định qua các cấp có thẩm quyền (đối với giảm án là Tòa án; đối với đặc xá là Hội đồng tư vấn đặc xá trình Chủ tịch nước xem xét, quyết định); công bố quyết định và tổ chức thi hành.

6. Vai trò của luật sư trong việc xin giảm án, đặc xá

Việc chuẩn bị hồ sơ, chứng minh đủ điều kiện xét giảm án, đặc xá đòi hỏi sự am hiểu pháp luật và kinh nghiệm thực tiễn. Luật sư có thể hỗ trợ thân chủ và gia đình:

• Tư vấn, đánh giá chính xác điều kiện, thời điểm đủ căn cứ để được xét giảm án, đặc xá.
• Hỗ trợ thực hiện đầy đủ các nghĩa vụ dân sự, bồi thường thiệt hại còn tồn đọng trong bản án — điều kiện tiên quyết để được xét giảm án, đặc xá.
• Hướng dẫn, hỗ trợ gia đình phạm nhân chuẩn bị, hoàn thiện hồ sơ, đơn từ liên quan.
• Theo dõi, cập nhật thông tin về các đợt đặc xá, thời hạn xét giảm án để tư vấn kịp thời cho gia đình.
• Tư vấn các quyền lợi hợp pháp khác của phạm nhân trong quá trình chấp hành án.

Kết luận

Giảm án và đặc xá đều là những chính sách thể hiện tính nhân đạo của pháp luật hình sự Việt Nam, tạo cơ hội cho người phạm tội sớm trở về hòa nhập cộng đồng khi đã thực sự ăn năn, cải tạo tốt. Tuy nhiên, để được xét giảm án hoặc đặc xá, người chấp hành án và gia đình cần nắm rõ điều kiện, quy trình, thủ tục cũng như chuẩn bị đầy đủ hồ sơ, chứng cứ cần thiết. Việc tham vấn ý kiến luật sư có kinh nghiệm sẽ giúp quá trình này diễn ra thuận lợi, đúng quy định và bảo đảm tối đa quyền lợi hợp pháp của người chấp hành án.

CÔNG TY LUẬT DRAGON LUÔN ĐỒNG HÀNH CÙNG QUÝ KHÁCH!

Trụ sở chính: Phòng 08 tầng 09 toà nhà VINACONEX DIAMOND TOWER, số 459C Bạch Mai, phường Bạch Mai, thành phố Hà Nội. Văn phòng tại Long Biên: Số 22 ngõ 29 Phố Trạm, phường Long Biên, thành phố Hà Nội

Hotline: 0983.019.109 (Luật sư Nguyễn Minh Long – Giám đốc) Email: dragonlawfirm@gmail.com Website: www.luatsubaochua.vn hoặc www.congtyluatdragon.com